14.01.2009 prof. Marek Chmielewski wygłosił prelekcję pt.: "Historia odkrycia penicyliny"



chmielewski.jpgProfesor dr hab. Marek Chmielewski jest od 1969 r. związany z Instytutem Chemii Organicznej PAN w Warszawie. Po ukończeniu Wydziału Chemicznego Politechniki Warszawskiej i trzyletniej pracy na Wydziale podjął studia doktoranckie w Instytucie. Tu doktoryzował się w 1972 i habilitował w 1981 r. Tytuł naukowy profesora uzyskał w 1991, a w 2002 r. został wybrany członkiem korespondentem PAN. W latach 1987-2004 był Zastępcą Dyrektora ds. naukowych, a od 2004 r. jest Dyrektorem Instytutu. W latach 1994-2006 był Zastępcą Przewodniczącego Wydziału III PAN. Jest członkiem Rady Narodowego Centrum Badań i Rozwoju i od 1994 r. członkiem Zespołu Nagród Prezesa Rady Ministrów.


Staże naukowe odbył w uniwersytetach Purdue i SIU Carbondale w USA. Był wizytującym profesorem Uniwersytetu Purdue i Uniwersytetu Sevillii, stypendystą JSPS w Japonii i Royal Society Journals w Wielkiej Brytanii. Osiągnięcia zespołu prezentował na licznych konferencjach międzynarodowych i w wielu uniwersytetach USA, Kanady, Europy, Japonii, Indii i Korei.
Jest autorem ponad 200 publikacji naukowych i kilkunastu innych. Był, lub jest członkiem Rad Redakcyjnych czasopism: Chemical Communication, Carbohydrate Research, Journal of Carbohydrate Chemistry, Carbohydrate Letters, Indian Journal of Chemistry i ARCIVOC.
Profesor Marek Chmielewski otrzymał trzy razy Nagrodę Sekretarza Naukowego PAN, Nagrodę PTChem, Wydziału III PAN, Medal Kostaneckiego PTChem i Nagrodę Marii Skłodowskiej-Curie PAN.
Zainteresowanie naukowe Profesora obejmują metodologię syntezy organicznej, stereochemię i syntezę asymetryczną, syntezę i transformacje cukrów, stereokontrolowaną syntezę antybiotyków.


Historia odkrycia penicyliny




Wprowadzenie do lecznictwa penicyliny to bez wątpienia jedno z największych osiągnięć XX wieku. Historia zaczęła się w 1928 r. kiedy Aleksander Fleming z Londyńskiego Szpitala Świętej Marii zaobserwował destrukcję kolonii bakterii Staphylococci w miejscach przypadkowo zanieczyszczonych grzybkiem Penicillinum notatum.
W 1945 roku Komitet Noblowski nie miał żadnych wątpliwości, że penicylina zasługuje na Nagrodę. Spory dotyczyły tylko kto powinien ją dostać. Ostatecznie Nagrodę z Medycyny podzielono w równych częściach pomiędzy trzech uczonych: Aleksandra Fleminga ze Szpitala Świętej Marii z Londynu oraz Howarda Florey i Ernsta B. Chaina z Uniwersytetu w Oksfordzie. Historia odkrycia i zastosowania penicyliny jest fascynująca. W czasie wojny w prace nad penicyliną było zaangażowanych 40 dużych laboratoriów i około 1000 wybitnych naukowców z Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Zaangażowano środki porównywalne z Projektem Manhatan otrzymania broni atomowej. Tak liczna grupa najlepszych wówczas naukowców nie tylko nie otrzymała penicyliny droga syntezy, ale nawet nie ustaliła jednoznacznie struktury antybiotyku. Całe szczęście, iż prowadzone równolegle prace nad procesem fermentacji i metodami skutecznego wyodrębnienia oraz oczyszczenia penicyliny zakończyły się pełnym sukcesem.
W 1945 r. Dorothy Hodgkin z uniwersytetu Oksfordzkiego jednoznacznie określiła strukturę penicyliny metodą rentgenografii, za co w 1964 r. otrzymała również Nagrodę Nobla. Po latach badań nad metodologią konstrukcji β-laktamowego pierścienia czteroczłonowego, pierwszej syntezy tego antybiotyku dokonał w 1957 r. John Sheehan z MIT. W 1958 r. John Sheehan i firma brytyjska Beecham niezależnie opatentowali kwas 6-amino-penicylinowy, który dal początek tzw. półsyntetycznym penicylinom i rozpoczął 15-letni spór prawny. Kolejne kroki tej fascynującej historii to ustalenie struktury cefalosporyny C przez Edwarda P. Abrahama z Oksfordu i jej synteza przez Roberta B. Woodwarda z Uniwersytetu Harwarda, a także odkrycie w latach siedemdziesiątych wielu nowych naturalnych i syntetycznych antybiotyków β-laktamowych. W konsekwencji od pięćdziesięciu lat obserwujemy tzw. „cykl antybiotyków β-laktamowych”: wprowadzenie do lecznictwa antybiotyku powoduje stopniowe uodpornianie się bakterii, to pociąga za sobą prace i zastosowanie w terapii nowych antybiotyków, które zmuszają bakterie do kolejnej mutacji itd.


Styczeń 2009 r.